Maanden voorbereiding voor een paar uur oefenen

Op twee dagen in mei en juni stonden er rond station Dordrecht meer dan twintig hulpverleningsvoertuigen. Op het perron lagen tientallen vrijwillige slachtoffers en acteurs met realistische verwondingen. En dat alles om meer dan honderd hulpverleners te laten oefenen. Maar wat komt er eigenlijk allemaal kijken bij de organisatie van zo’n grootschalige oefening?

Joas van Gelder weet nog goed dat hoe dichterbij mei en juni kwamen, hoe meer de spanning toenam. Als adviseur crisisbeheersing en vakbekwaamheid GHOR is hij eindverantwoordelijk voor deze grootschalige oefeningen in Zuid-Holland Zuid. ‘Er zit maanden werk in en dan hoop je dat alles goed gaat.’ De voorbereiding begon vorig jaar na de zomer al. Die begon met terugkijken op de vorige oefening. Zijn de oefendoelen behaald? Welke vaardigheden verdienen meer aandacht? Hoe kijken de hulpverleners terug op de oefening? ‘Uit de oefening van 2025 haalden we bijvoorbeeld dat het nog wel wat realistischer mag, zodat de hulpverleners echt het gevoel hebben dat ze in een noodsituatie zitten. Dus daar hebben we in het scenario veel aandacht aan besteed.’

Fotograaf: Megin Zondervan

Veel slachtofferacteurs

Voor het scenario van de twee oefeningen waar we het in dit artikel over hebben zijn er een paar criteria. De oefening draait om de procedure Grootschalige Geneeskundige Bijstand, GGB. Het behandelen en vervoeren van veel slachtoffers is daarbij een belangrijk onderdeel en dus moet de oefening in de buurt van een ziekenhuis plaatsvinden. ‘Daarom organiseren we deze oefening het ene jaar in Dordrecht en het andere jaar in Gorinchem.’ Het scenario moet ook logisch zijn. Voor 2026 viel de keuze op station Dordrecht. Een druk station is precies het type omgeving waar een grootschalig incident kan plaatsvinden. ‘Ik werkte hiervoor bij ProRail en weet dat zij en NS ook altijd graag dit soort incidenten willen oefenen’, vertelt Joas. ‘Maar dat vraagt natuurlijk wel om flink wat coördinatie. Het station is gewoon in bedrijf, de treindienst moet doorlopen, maar we hebben ook een spoor en een treinstel nodig. Gelukkig kon Qbuzz die leveren.’

Zo realistisch mogelijk

Naast het scenario en de locatie is er een lange lijst aan zaken die geregeld moeten worden. Denk aan het werven van vrijwilligers, die veelal uit het netwerk van de betrokken hulpverleners komen. Bewoners in de omgeving van de oefening moeten worden ingelicht over de oefening. En verder moet er transport worden geregeld, eten en drinken worden verzorgd en moeten de acteurs en vrijwilligers gegrimeerd worden. Elke maand zit Joas met de vaste oefenstaf bij elkaar om de voortgang van grootschalige oefeningen door te nemen. Partners als het Rode Kruis, het ziekenhuis en de ambulancedienst schuiven aan wanneer dat nodig is. ‘Wij coördineren alles, maar de oefening valt of staat met de samenwerking met de partners die bij de oefening betrokken zijn.’

In de voorbereiding voor de oefening in Dordrecht werd extra veel aandacht besteed aan de enscenering. Zo werden er niet alleen vrijwilligers ingezet, maar ook gespecialiseerde acteurs. Die spelen een medische toestand zo overtuigend dat ze de rol tot in het ziekenhuis kunnen volhouden. Ook de details van de enscenering zijn belangrijk. Joas: ‘In Dordrecht bootsten we een explosie na bij een kraampje, dat vlakbij het station stond. Dat kraampje is op ons oefencentrum Spinel daadwerkelijk in brand gestoken, zodat het er tijdens de oefening zwartgeblakerd bij stond. Dat soort details maakt dat het totaalbeeld klopt.’

Tip en top

Op de oefendag zelf moeten alle deelnemers er om vijf uur zijn. We briefen de hulpverleners en de tegenspelers apart. De hulpverleners weten alleen dat er een incident komt, niet precies wat. De vrijwilligers en acteurs worden gegrimeerd en op de juiste locatie gezet. En na afloop wordt er direct geëvalueerd. Joas: ‘Wij bespreken even na met het team, waarna per deelnemende organisatie een tip en een top gegeven wordt over de oefening. Ook vullen de hulpverleners individueel een evaluatie in.’

Praktijkervaring is belangrijk

Ondertussen is de blik ook alweer op volgend jaar mei en juni gericht. De voorbereiding voor de oefening in Gorinchem is begonnen. Als hulpverlener maak je zo’n grootschalige inzet misschien maar een of twee keer in je carrière mee. Juist daarom zijn dit soort oefeningen zo belangrijk, zegt Joas. ‘Een GGB-situatie komt gelukkig niet vaak voor. Maar als het er echt toe doet, vallen mensen terug op wat er in hun geheugen zit: niet op de procedure die ergens op papier staat, maar op hun ervaring. Zo’n oefening kan ervoor zorgen dat een hulpverlener als het er echt om gaat een moment van herkenning heeft. Dat hij of zij weer extra tools in zijn of haar rugzak heeft. Dat die weet: dit heb ik eerder gedaan en dat die daardoor beter kan handelen; dan heeft die oefening z’n doel bereikt.’